Tarbiyya Tatali

Halin kichi

Marie-Françoise — 2010-07-25T19:11:05Z

An fiddo wannan gatanar daga littafinmu na gatanai wanda ya ƙare mai sunan “A l'école des contes nigériens” wato “gatanan Nijar a makarantu”, kuna iya samun littafin na biyu mai suna ‘'Il était une fois au Niger'' a cikin kantinmu.

Halin kishi

An yi wani mutun mai mata biyu. Ƙaramar matar tana da ƴar ɗiya, amma sai ta mutu ta bar ɗiyar a gidan, har ta girma. Ita take yin dukan aikace-aikacen da aka sanya ta.
Wata rana sai ta ji sunan wani ɗan sarki mai sunan Abuduka. Lokacin da kishiyar uwarta ta yi niyyar tafiya kasuwa, sai ta ba ta dala 5, ta ce Kishiyar uwar ta sayo mata Abuduka. Kishiyar uwar ta yi ta bincike a kasuwa, tana cewa :

Ku saida mini Abuduka.

Ko'ina a ce :

Babu Abuduka a nan ; tafi gaba, za ki same shi.

Da ta iso inda Abuduka yake, sai ta ce :

Ku saida mini Abuduka.

Sai wani mutum ya tashi tsaye, ya ce :

Ni ne Abuduka ; ki tafi gida, zan iske ki.

A'a , inji matar ; diyata ce ta ba ni dala 5 don in sayo mata Abuduka, in kai mata.

Eh ! na sani, ina iske ki a gida.

Ko da ta dawo gida sai ta ce wa ɗiyar :

Kin san Abuduka mutum ne ko ?

Sai ɗiya ta sadda kai, ta yi wata ƴar magana can ƙasa.

Da dare ya yi sai Abuduka ya zo gidan, ya sallama.

Salama Allekum.

Sai ya koma share guda, suna hira da yarinyar. Da suka ƙare hirar, sai ya tafi gida.
Wansafake sai ya dawo da zinare ya sanya a ɗakin yarinyar. Sai ɗakin ya yi kyau, yana walƙiya kamar tauraru a samaniya. Sai kishiyar uwar ta ce :

Sai na ga ɗakinki.

Ko da ta duba cikin ɗakin, sai kishi ya kama ta, sai ta tafi kasuwa ta sayo allurai ta sanya su bisa gadon da Abuduka yake kwantawa idan ya zo wurin hira.
Da Abuduka ya zo ya kwanta, sai alluran suka sossoke shi. Da suka ƙare hira, sai ya koma gida ; amma ko da ya isa gida, rashin lafiya mai tsanani ta kama shi.
Wata rana sai yarinyar ta ce :

Kai, Abuduka ya daɗe bai zo gidanmu ba ; bari in tafi garinsu in gani !

Yarinyar ta yi tafiya mai nisa, kuma ta koma Badosa. A gaban wani icce, sai ya ce mata :

Abuduka ɗan sarki yana fama da wata cuta mai tsanami. Bari in ba ki magani. Ki ɗebi ɓawana da za ki jiƙawa a cikin wata yar ƙwarya, sai ki ba shi ya sha. Idan ya sha, zai warke. Yarinyar ta iso garin, ta zo fadar sarki, ta yi tambaya.

Abuduka ba ya da lafiya Inji Sarki.

Ku bar ni in wuce, in ba shi wani magani.

Duka sayun da ya sha ba su yi magani ba, sai ke wanga Badosar za ki cewa kina da magani ! to je ki gane shi, ga shi can kwance.

Sai ta shiga ɗakin, kuma ta nema a kawo mata ƴar ƙwarya da ruwa a ciki. Ta jiƙa ɓawan ya sha.
Ko da Abuduka ya sha, sai ya samu lafiya. Ya ba yarinyar zobensa na zinare. Yarinyar ta koma gida kuma ta maido siffarta ta farko.
Amma daga baya, sai sarki ya aika fadawansa su kashe yarinyar.
Da suka je, sai suka ga zoben zinare na ɗan sarkin a ɗakinta. Abin ya ba su mamaki, sai suka koma wurin sarki suka ba shi wannan labarin.
Sarki ya umurce su da su koma su kawo yarinyar. Da suka kawo ta fada, sai sarki ya tambaye ta ; ita kuma sai ta ba shi bayanin duk abin da ya faru : kishiyar uwarta ce ta yi dalilin da Abuduka ya shiga wannan mawuyacin halin.
Sai sarki ya gane komi, kuma ɗan sarki ya aure yarinyar.

Gatana ce ta Nijar wadda makarantar Ahole ta gabatar a gasar da ‘'Aide et Action'' da RAEDD suka shirya ga bikin nunin al'aun gargajiya na gatan gatan.
Mai gatana : zabairu Dan zama
Ƴan makaranta : Bumaminu Abbu, Ibrahim Koshe, Mahamadu Abdurahaman, Aziz Barke, Hasira Halidu, Manyama Abdu.
Malamai masu kula da tsarin : M. Bubakar Sani, Malama Aishatu Abba.

A l'école des contes nigériens

Wata tsanantattar yunwa

Marie-Françoise — 2010-07-25T19:00:57Z

Wata tsanantattar yunwa

Wata shekara aka yi wata tsanantattar yunwa cikin wani gari. Mato da ƴaƴansa da yawa suka rasa abincin da za su ci, sai ya tafi wurin Doguwa don samun rancen abinci. Doguwa ta ba shi rancen wani babban sa, har zuwa baɗi, kuma ta ce mashi :

Dan na zo, ina son ka ambaci sunana kawai a kambacin san da na ranta maka. Sunana na zane shi ne Cilo Cilo Mata Nakambari.

Sai Mato ya yarda kuma ya je ya sayar da san, ya sayo abinci.
Kullum Mato yana sanya ƴaƴansa suna maimata sunan Doguwar sau da yawa don maganin mantuwa.

A kwana a tashi, a ranar zuwan Doguwar, sai duk iyalin Mato suka mance wannan sunan na Doguwa. To, sai suka yi shawarar barin garin don tsoron hushin Doguwa ; suka ɗauki kayansu suka tafi. Da suka iso ƙarƙashin wani iccen tsamiya, sai matar Mato ta ce a tsaya kaɗan don ta ba jaririnta abinci. Sai suka ji jaririn yana cewa :

Cilo Cilo Mata Nakambari.

Dukansu suka yi mamaki, sai suka koma garinsu don su yi jiran Doguwa. Daga zowarta, ta ce :

Salama Allekum.

Mato ya amsa :

Wa Allekum salam

Mine ne sunana na zane ?

Sunanki Cilo Cilo Mata Nakambari .

Ko da Doguwa ta ji sunan, sai ta koma.

A nan ana son nuna cewa, kar a rena komi a duniyar yau, har ma yara ƙanana.

Gatana ce ta Nijar da makarantar Argum (cibiyar ƙananan makarantu ta Dagon Dutsi, IECB1) ta gabatar ga wasan gasar da ‘'Aide et Action'' da kuma RAEDD suka shirya a bikin nunin al'adun gargajiya na gatan gatan.

Mai gatana : Malama kalle Dije
Ƴan makaranta : Ramatu Umaru, Rilwana Kalle, Bshiru Munkaila, Barak Issa, Sakina Maman. Malamai masu kula da tsarin : M. Usman Tamo, Malama Aliyo Salamatu

A l'école des contes nigériens

Taƙadarin yaro

Marie-Françoise — 2010-07-25T18:52:01Z

Wannan gatanar ta fito daga littafinmu na gatannai mai sunan ‘'il était une fois au Niger'' a turance, wato « Nijar, a wani lokaci''. Kuna iya samun littafin a cikin kantinmu.

Taƙadarin yaro

An yi wata mace wadda ta riƙa kuka da rashin samun haifuwa, kuma tana roƙon Allah ya ba ta damar samun ɗa ko ɗiya. Sai kuma Allah maji roƙo ya ba ta haifuwar ɗa namiji mai kyau, wanda ake kira da sunan Daɗi, kenan wanda aka daɗe ana jira.

A kwana a tashi, yaro ya girma har ya zama mai taimakon iyayensa. Wata rana, Maigarin, maƙetaci ne, ya umurci baban Daɗi da tatsar mazan shanu. Baban Daɗi ya je da shanun wurin ɗansa inda ya faɗa masa wannan umurnin da Maigari ya ba shi. Da jin haka, ran Daɗi ya ɓaci ; sai ya ɗauki gatari ya tafi gidan Maigari. Daga zuwansa, sai ya shiga sare iccen da ke a ƙofar gidan Maigari ; rassan da kunnuwan iccen suna faɗowa. ƙaran faɗauwarsu ya sa Maigarin ya zaburo, ya ce :

Kai Daɗi ! Mine ne kake yi wa iccena?
Babana ne ya haifu, kuma zan kai masa iccen yin ruwan zafi. Inji Daɗi.
Ƙaƙa namiji yake iya haifuwar ɗa? Inji Maigari.
Shi kuma Daɗi ya ce :
Yaya ake iya tatsar mazan shanu ?

Wagga amsa ta ɓata wa Maigari rai sosai, sai ya yi niyyar kashe Daɗi.
Sai ya umurci fadawansa, su yi rame mai zurfi su bunne Daɗi. Daga jin haka, sai shi ma Daɗi ya yi wani rame mai haɗuwa da ramen Maigari. Da ranar bunne Daɗi ta zo, sai fadawa suka sanya shi rame, suka maida ƙasa, suka rufe. Tun daga nan, kowa ya tabbatar da Daɗi ɗan lelen uwarsa, ya mutu Amma cikin ɗan lokaci, sai fadawa suka tsinkayi Daɗi ya taho wajen su. Abin da namaki, Daɗi bai mutu ba.
Ran Maigarin ya ɓace matuƙa, kuma ya sare wa al'amarin wannan yaron. Amma sai ya ɗauki niyyar bin wasu hanyoyi daban don kashe Daɗi. Sai ya kirawo fadawansa na kusa, ya umurce su da su sanya Daɗi a cikin wani buhu, su jefa shi cikin wani tabki.

A wannan gamin ma, sai wani kado ya kawo buhun bakin ruwa a sunce, ya tsirar da Daɗi. Kuma sai ga Daɗi a fadar Maigari. Da Maigari ya gane da ya yi karo da taƙadarin yaro, sai ya ɗauki niyyar barin yi wa Daɗi mugunta. Daga nan Daɗi da Maigari suka zama manyan aminai.

Abin aƙida shi ne : ‘ƙamar yadda ake faɗi a gargajiyarmu, idan ka tsira ga muguntar wani, amininsa kake zama.

Makarantar boko ta Made.

Il était une fois au Niger

Kokowar dabbobi

Marie-Françoise — 2010-07-25T18:39:47Z

Wannan gatanar ta fito daga littafinmu na gatannai mai sunan ‘'il était une fois au Niger'' a turance, wato « Nijar, a wani lokaci''. Kuna iya samun littafin a cikin kantinmu.

Kokowar dabbobi

A lokacin da dabbobi suke yin kokowa tsakanin su ne. Kamar yadda aka saba yi, bayan an fidda amfanin noma, sai aka shirya wata kokowa a garin. Daidaya, makaɗin garin yana buga gangarsa a tsakar filin kokowa cike da ƴan kallo, yana yi wa Damo kirari, yana cewa:

Kai Damo abokin sure da daudawa( har sau biyu).

Sai Damo ya riƙa cika, yana kumburi, yana sacewa, yana ɗaga wutsiya sama a tsakar ƴan kallo. Da ganin haka, sai Gizo-Gizo ya so yin kokowa da Damo don ya nuna iyakar ƙaryar Damo. Sai Damo ya fara gayi da ƙarfin murya, yana cewa :

Kai, Gizo-Gizo mai awazzu a fili, fita daga nan ! je ka nemi warinka tunda ni ina iya murje ka. Damo ya ci gaba da ɓaɓatu.

A cikin ƴan kallon, wasu suna cewa kokowar ba ta dace ba ; ƙarfinsu bai zo ɗaya ba. Wasu kuma suna neman a yi kokowar don marasƙarfi ya san warinsa. Shi kenan, sai ƴan kokowar biyu suka shiga fili, alƙali ya busa. Kowa ya yi tsit ; ko lumfashi ba a ji. Kokowa ta turniƙe sosai, ana juye-juye da goce-goce. Damo yana neman ya murje Gizo-Gizo da ƙarfi, amma da lauɗinsa sai Gizo ya haye bisa bayan Damo. Gardama ta taso ; wasu suka ba Damo kaye, wasu kuma suka ba Gizo-Gizo. Ganin haka, sai aka maida su fili don su sake yin wata kokowar. Yanzu ma da sauri, sai Gizo ya haye bayan Damo, kuma Damon ya rasa yadda za ya yaddo shi ƙasa. Duk da haka, magoya bayan Damo suka ce sai an sake kokowar. Wanga karon ma Gizo ya ci nasara.
A nan ne kuma, daga can ƙolin wurin ƴan kallo, sai kurciya ta ce wa shaho :

Yanzu ni ce za ni yin kokowa da kai tunda na ga yadda Gizo ya yi wa Damo.

Jin haka, sai suka fara cewa :

Ba a san maci tuwo ba sai miya ta ƙare.

Babu ɓarnar lokaci, sai kokowa ta fara. Daga saƙƙwatar baki guda, sai shafo ya kame wuyan kurciya, ya shaƙe, ba tare da an ji abin da take faɗi ba a wannan lokacin.
Aka zaburo ana neman raba kokowar, ana cewa mugunyar kokowa ce mai hatsari ; ba ta dace ba (sau biyu). An tsaida kokowar, amma har wuyan kurciya ta ƙare a lokacin nan ; sai ta mutu daga baya. Shafo ya fara cewa :

Kin nuna mini matuƙar reni, kurciya. Hakan ya ishe ki darasi.

Abin aƙida shi ne : A duniya, ka ba kowa darajarsa, kuma kowa ya san sa'ansa (warinsa) a cikin jama'a.

Makarantar boko ta Isakici Mai gatana : matar marigayi Gaya Maƙeri rukunin ƴan makaranta : Abdu-Rahaman Soba, Asuman Bawa, Nuru Bubakar, Mumuni Hasan, Nuru Hasan, Idi Saidu mai kula da tsarin : malam Karimu Isa, shugaban (Daraktan) makarantar.

Il était une fois au Niger